09-08-2017

Kampong geeft energie

Het nieuwe clubhuis van de grootste amateursportclub van Nederland en omstreken is volledig energieneutraal. Behalve aan de keuze voor zonnepanelen, is dit mede te danken aan de plaatsing van een warmtepomp. Duurzaam is ook het multifunctionele gebruik van het gebouw.

De Utrechtse omnisportvereniging Kampong telt zes verschillende sportverenigingen – hockey, voetbal, squash, tennis, cricket, jeu de boules – en bijna 6.000 leden. Zoveel leden, zoveel behoeften en belangen, weet federatiepenningmeester Michiel Groenland, in het dagelijks leven advocaat-belastingkundige en trusted advisor: “Misschien wel de grootste klus was om al die verschillende belangen, ambities en achterbannen op één lijn te krijgen en te houden. Als je alleen afgaat op het grote aantal verschillende stemmen en wensen kom je er niet uit en is het effect verlammend. Daardoor stagneren projecten vaak. Om samen met alle belanghebbenden de achterliggende behoeften vast te stellen en tot een organisch geheel te smeden, was eigenlijk de grootste uitdaging voor ons bestuur. Daarin zit ook verreweg het meeste werk.”

Energiebesparing

Een duidelijke focus op energiebesparing en -opwekking is voor een belangrijk deel te danken aan Energiefonds Utrecht, dat het bestuur gedurende het project op creatieve wijze adviseerde over duurzame oplossingen. Primair doel was natuurlijk dat er een accommodatie zou komen voor de verschillende sportverenigingen van Kampong, benadrukt Groenland. “Maar binnen de reguliere financieringskaders voor sportaccommodaties hadden we het huidige clubhuis niet kunnen realiseren. Dankzij de keuze om de investering zo duurzaam mogelijk te maken, pakt de exploitatie een stuk voordeliger uit en kan de club rente en aflossing makkelijker betalen. En, niet onbelangrijk, het Energiefonds bood bijna 5 ton extra financiering onder voorwaarde dat we zelf een gelijk bedrag zouden investeren. Dat hebben we bij elkaar gekregen via crowdfunding. Onder het motto Geef Kampong Energie hebben we uiteindelijk zelfs meer opgehaald dan we nodig hadden,” vertelt Groenland enthousiast.

Dankzij het succes van die actie zijn er veel meer zonnepanelen geplaatst dan voorzien, in totaal zijn dat er straks meer dan 600, het maximale aantal dat op het dak past, in plaats van het minimumaantal van 80. Ook ontstond er financiële ruimte voor een warmtepomp en energiebesparende aanpassingen in de keuken. Groenland: “De kok wilde één fornuis met gas behouden, maar verder is de keuken gasvrij. Net als het warme tapwater (voor onder andere 90 douches) en de helft van de lagetemperatuurvloerverwarming. In plaats van de grote gasaansluiting in het oude clubhuis hebben we nu een kleine aansluiting.”

Tapwater

Dat ook de douches warm water krijgen van de warmtepomp, die warmte (of koude) uit de lucht omzet in warm water, is opvallend. Normaliter is de temperatuur – circa 55 graden Celsius – van dat water vanwege legionellagevaar niet geschikt voor douches. Een boiler om het water verder op te warmen naar de vereiste minimumtemperatuur van 65 graden is qua energiewinst niet rendabel. Projectleider Arjen van Ree kwam op het idee om twee bestaande technieken bij elkaar te brengen: de warmtepomp en een filter of membraan (poortwachtersysteem) op de plek waar de waterleiding het gebouw binnenkomt, zodat bacteriën buiten de deur blijven. Het water in het buffervat kon daarmee toch 55 graden blijven. “Deze combinatie van warmtepomp en poortwachtersysteem is een noviteit en kan zeker ook bij andere sportverenigingen van pas komen,” verwacht Groenland. De legionellacontrole blijft conform de eisen plaatsvinden, maar frequent preventief spoelen is niet langer nodig.

Oud en nieuw

Niet het hele clubhuis, dat enigszins verhoogd tussen het hoofdvoetbalveld en het – in verband met de nieuwbouw – gedraaide hoofdhockeyveld ligt, is nieuw. Vanuit het idee ‘wat nog goed is, hoeft niet gesloopt’ zijn de twee oude squashbanen behouden gebleven. Net als de tribune die in het verleden door Kampong-voetballers is neergezet. “Los van de emotionele waarde zou slopen en opnieuw aanleggen een flinke desinvestering betekenen. Van die tribune is bovendien handig gebruikgemaakt in het bouwontwerp, want aan de achterkant zijn hier drie extra squashbanen tegenaan gebouwd: die hebben geen ramen nodig,”

Hoewel het oude clubhuis (2.600 m2) te krap was en niet meer voldeed aan de eisen van deze tijd, meet het nieuwe gebouw beduidend minder oppervlakte dan wat uit het programma van eisen zou volgen: 3.600 m2 in plaats van 5.200 m2. “Dat is een kwestie van slim indelen en vooral van multifunctioneel gebruik, wat een belangrijke factor vormde binnen deze klus.”

Intensief multigebruik

Sportvoorzieningen zijn vaak relatief duur, omdat ze een groot deel van de tijd niet in gebruik zijn. Zo niet het nieuwe onderkomen van Kampong. Naast de verschillende teamsporten die elkaar afwisselen met thuiswedstrijden zijn er diverse huurders, zoals naschoolse opvang, huiswerkbegeleiding en Medicort (inclusief oefenzaal), waar sporters terechtkunnen met blessures.

Daarnaast biedt het nieuwe clubhuis twee dagen per week onderdak aan het Nationaal Hockey Centrum: de dames en heren van de nationale selectie – jeugd en senioren – zijn er regelmatig te bewonderen. “Wij kiezen nog meer dan voorheen voor intensief multigebruik. Dat gaat nog net niet 24/7 door, maar het gebouw is dagelijks van ’s morgens 7:30 uur tot 24:00 uur in gebruik. Al met al hebben we zo’n 10.000 bezoekers per week,” schat Groenland uit de losse pols. “Dat is meer dan Tivoli/Vredenburg!”

Goed partnerschap en gezond bestuur

Groenland benadrukt hoe belangrijk het voor de realisatie van dit project is gebleken dat de bestuursleden geen deel uitmaken van een specifieke Kampong-bloedgroep. Op die manier konden ze beter een onafhankelijke rol vervullen op het moment dat nog niet alle neuzen één kant op stonden. “We hadden uiteindelijk een business case waarin onze externe financieringspartners geloofden. Zelf waren we overigens ook volledig overtuigd van de haalbaarheid ervan. Die partners hebben ons enorm geholpen om op koers te blijven, vooral op lastige momenten. En dan zijn uiteindelijk de plannen rond en kun je gaan uitvoeren. Vermeldenswaard is dat het bouwbedrijf die uitvoering zowel binnen budget als binnen de planning heeft gedaan. Voor mij is dat ook een teken van goed partnerschap. En dat vormt, samen met gezond, onpartijdig bestuur, de sleutel voor dit soort projecten.”

Schaalgrootte

De situatie bij Kampong is natuurlijk uitzonderlijk vanwege de schaalgrootte en de daarmee samenhangende organisatiestructuur, met een federatie voor de algemene belangen en de afzonderlijke sportverenigingen die zich puur op de sportbeoefening zelf richten. In de dagelijkse praktijk levert dat al een enorme hoeveelheid werk en verantwoordelijkheden op, waarbij het aspect duurzaamheid vaak net iets te abstract is en vooral op de lange termijn speelt, weet Groenland. “Uiteraard vindt iedereen dat belangrijk, maar als puntje bij paaltje komt, moeten er prioriteiten worden gesteld en dat betekent dan toch vaak dat er scheidsrechters en trainers op het veld staan. Waar het federatiebestuur van Kampong erin is geslaagd duurzaamheid eveneens tot prioriteit te maken, kunnen kleinere sportverenigingen met een enkel bestuur veel steun vinden bij de VSU voor het realiseren van hun ambities op dit gebied.”

 

Architect: Jan Bakers Architecten, Utrecht

Aannemer: Aannemingsbedrijf Cornelissen, Zeeland (Noord-Brabant)

Warmtepomp: Unica Installatietechniek, Hoevelaken

Zonnepanelen: 630 stuks, Zonel Energy

Financiële Partners: gemeente Utrecht, provincie Utrecht, Energiefonds, Rabobank en Stichting Waarborgfonds Sport

Investering: 5.100.000 euro (exclusief btw)

 

Voor meer informatie neem contact op met Irene Mobach via i.mobach@sportutrecht.nl.